خانه / آخرین نوشته ها / کار کودکان موجب دائمی کردن فقر، بی‌سوادی و دیگر مشکلات اجتماعی می‌شود

کار کودکان موجب دائمی کردن فقر، بی‌سوادی و دیگر مشکلات اجتماعی می‌شود

آیین باور – کار کودکان موجب دائمی کردن فقر، ‌بیکاری، بی‌سوادی، رشد جمعیت و دیگر مشکلات اجتماعی می‌شود.

دوازده ژوئن (23 خرداد) هر سال بعنوان «روز جهانی مبارزه علیه کار کودک» معرفی شده و روزی برای افزایش آگاهی آحاد مردم در مورد کار کودکان با هدف پایان دادن به هر گونه کار کودک تا سال 2030 در جوامع مختلف می‌باشد. با وجود قوانین مناسب در مورد کار کودکان در قانون کار ایران، بیش از یک میلیون آنها در کشور روزگار می‌گذرانند. تم سازمان ملل برای این روز در سال 2016 «پایان دادن به کار کودکان در زنجیره عرضه- دل‌مشغولی همه ما» می‌باشد.

در سال 2002 «سازمان بین‌المللی کار» (ILO) روز جهانی علیه کار کودکان را اعلام داشت تا توجه عموم مردم را به کودکان و کار آنها در سراسر جهان معطوف سازد و اقدامات مؤثری برای حذف آن انجام گیرد. دبیر کل سازمان بین‌المللی کار می‌گوید: «دستور کار توسعه پایدار 2030 تأکید دارد که هدف آن پایان دادن به کار کودکان در این سال است. با کار مشترک می‌توان آینده کار را آینده بدون کار کودکان ساخت»

سازمان ملل اعلام می‌دارد که هنوز در سراسر جهان بیش از 168 میلیون کودک کار وجود دارد. تمرکز روز جهانی مبارزه با کار کودک در سال 2016 بر کار کودکان و زنجیره عرضه آنها است. با توجه به این که هنوز 168 میلیون کودک کار در جهان وجود دارد،‌، بدیهی است که تمام زنجیره‌های عرضه آن از کشاورزی تا کارخانه‌ها و از کارهای خدماتی تا ساخت و ساز‌ها این خطر را به جان‌ می‌پذیرند که همچنان از کار کودکان استفاده کنند.

کودک کار مدرسه نمیرود. وقتی برای بازی ندارند. بسیاری از آنها تغذیه یا مراقبت کافی دریافت نمی‌کنند. شانس کودک بودن از آنها گرفته شده است. بیش از نیمی از آنها تحت بدترین اشکال کار مثل کار در محیط پرخطر، ‌بردگی و دیگر اشکال کار اجباری و کار قاچاق مثل قاچاق مواد مخدر و روسپی‌گری و مشارکت در برخورد‌های مسلحانه قرار دادند. با توجه به اصول مندرج در «کنوانسیون حداقل سن سازمان بین‌المللی کار شماره 138» و «کنوانسیون بدترین اشکال کار کودکان شماره 182»، برنامه‌های مورد تمرکز سازمان ملل در مورد کار کودکان در صدد آن است که کار کودکان را الغا نماید.

استانداردهای کار

یکی از اهداف بزرگ سازمان بین‌المللی کار در زمان بنیانگذاری آن در سال 1919 لغو کار کودکان بود. به لحاظ تاریخی ابزار اساسی این سازمان در پیگیری الغاء کار کودکان، بر پذیرش و مشورت دادن در زمینه استانداردهای کار بوده که متضمن در نظر گرفت حداقل سن کار برای کودکان جهت هر گونه بکارگیری آنها است. بعلاوه از سال 1919 به این سو، این اصل که حداقل سن کار ارتباط مستقیم با مدرسه رفتن دارد، بعنوان بخشی از سنت سازمان بین‌المللی کار در تنظیم استاندارد‌ها در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس کنوانسیون 138، حداقل سن استخدام نباید کمتر از سن تکمیل مدرسه اجباری کودکان باشد.

کنوانسیون شماره 182 سازمان بین‌المللی کار در سال 1999 در مورد اجماع جهانی در زمینه حذف کار کودکان است. این کنوانسیون تمرکز ویژه‌‌ای بر این موضوع دارد بدون اینکه از اهدافی فاصله بگیرد که در کنوانسیون 138 در مورد لغو مؤثر کار کودکان ذکر شده بود. بعلاوه مفهوم «اشکال بدتر کار» کمک می‌کند تا اولویت‌هایی تنظیم شوند و بتوان از آن به عنوان نقطه ورود مناسب به مشکل کار کودکان استفاده کرد. این مفهوم همچنین کمک می‌کند تا توجه مستقیم به اثرات نیروی کار بر کودکان و نیز کاری که آنها می‌کنند داشته باشیم. کار کودکان که در قوانین بین‌المللی ممنوع است شامل سه دسته می‌‌باشد:

• «بدترین اشکال کار بی قید و شرط کودکان» که می‌توان آن را بردگی،‌ قاچاق انسان، ‌بانداژ و دیگر اشکال کار اجباری، ‌استخدام کودکان برای عملیات مسلحانه، روسپیگری و هرزه‌نگاری و فعالیت‌های قاچاق دیگر نامید.

• «کار زیر سن قانونی» که توسط کودکانی انجام می‌شود که زیر حداقل سن قانونی برای یک کار مشخص است (مندرج در قوانین ملی و مطابق با استانداردهای بین‌المللی پذیرفته شده). این نوع کار، ‌کودک را از آموزش و توسعه کامل باز می‌دارد.

• «کار خطرناک» کاری که وضعیت فیزیکی، ‌روانی و سلامت اخلاقی کودک را به خطر می‌اندازد خواه این خطرات ناشی از طبیعت کار باشد و یا به دلیل شرایطی خطرناکی باشد که کار در آن اجرا می‌شود.

روند‌های امیدبخش

برآوردها و روندهای جدید جهانی در سه مقوله مختلف ارائه می‌شوند:

• «کودکان فعال اقتصادی»

• «کودکان کار»

• «کودکان با کارهای خطرناک»

برای مثال برآوردهای سال 2004 نشان می‌دهد که حدود 317 میلیون کودک بین سنین 5 تا 17 سال از نظر اقتصادی فعال هستند. از آن میان 218 میلیون نفر را می‌توان کودک کار نامید و از میان کودکان کار حدود 126 میلیون کارهای سخت و خطرناک می‌کنند. ارقام مربوطه برای گروه سنی فشرده‌تر 5 تا 14 سال حدود 191 میلیون کودک فعال اقتصادی، 166 میلیون کودک کار و 74 میلیون کودک با کار خطرناک است. تعداد کودکان کار در هر دو گروه سنی 5 تا 14 و 5 تا 17 در یک دوره 4 ساله یعنی از 2000 تا 2004 به میزان 11 درصد کاهش یافته بود. این کاهش در افرادی درگیر در کارهای سخت بیشتر بود بطوری که رقم مربوطه 26 درصد برای گروه سنی 5 تا 17 سال و 33 درصد برای کودکان 5 تا 14 سال بود.

درصد کار کودک در سال 2004 برابر 13,9 درصد برای کودکان گروه سنی 5 تا 17 سال برآورد شده است در حالی که در سال 2000 این رقم 16 درصد بوده است. لازم به ذکر است که در این دوره نسبت جنسی در میان کودکان کار ثابت مانده بود. بهر حال ملاحظه می‌شود که تصاویر جهانی تشویق‌کننده است. کار کودکان در حال کاهش است و در مورد کارهای سخت و زیان‌بار و کارهای آسیب‌زننده برای کودکان، این کاهش تندتر بوده است.

حداقل سن کار

یکی از مؤثرترین روش‌های اطمینان از اینکه کودکان در کودکی کار را آغاز نکنند تنظیم سن مناسبی است که کودکان بصورت قانونی به استخدام در آمده و کار می‌کنند. اصول اساسی کنوانسیون سازمان بین‌المللی کار در رابطه با حداقل سن پذیرش افراد به شرح زیر است:

کارهای خطرناک. در سن زیر 18 سالگی، هر کاری که احتمال آن برود که سلامت فیزیکی، ‌روانی و اخلاقی، ‌ایمنی و اخلاقیات آنها را به هم بزند نباید انجام گیرد.

حداقل سن اساسی. حداقل سن کار نباید زیر سن پایان دادن به مدرسه اجباری کودکان (معمولاً 15 سال) باشد.

کار سبک. کودکان بین 13 تا 15 سال می‌توانند وارد کارهای سبک شوند البته مشروط بر اینکه این کار برای سلامت و ایمنی آنها تهدیدی نداشته باشند و تحصیلات و جهت‌یابی شغلی و تربیتی آنها را تحت تأثیر قرار ندهد.

درک مشکل

یکی از بهترین روش‌های درک مفهومی کار کودکان، درک بهتر قالب مشکل و علل آن است. در تمامی بخش‌های اقتصادی. گزارش جهانی سال 2002 نشان می‌دهد که اکثریت وسیع (70 درصد) کودکان در بخش کشاورزی تمرکز دارند و اینکه اقتصاد‌های غیررسمی اغلب کودکان کار را در تمامی بخش‌های اقتصادی به کار می‌گیرند.

بعلاوه جنسیت نیز نقش مهمی در تعیین انواع مختلف کار انجام‌شده توسط دختران و پسران دارد. دختران کار عمدتاً در کارهای خانگی به کار گماشته می‌شوند در حالی که پسران بیشتر در معادن بکار گرفته می‌شوند. وضعیت زمانی سخت‌تر می‌شود که در مورد کار خانگی در اکثر کشورها، در بخش‌های بزرگی از کشورها نوع کار مشمول قانون نمی‌شود.

درک ما در مورد علل کار کودکان زمانی پیچیده‌تر می‌شود که دورنماهای آکادمیک متفاوتی در مورد مشکل اعمال گردد. در نظر گرفتن کار کودکان بعنوان محصول نیروی بازار (عرضه و تقاضا) روش مفیدی است زیرا رفتار کارفرما و ارباب‌های خانگی را در نظر می‌گیرد.

کار کودک و فقر. فقر و شوک اقتصادی، نقش مهمی (اگر نه کلیدی) در تعیین بازار کار کودکان دارد. کار کودکان به نوبه خود در دائمی کردن فقر نقش اساسی دارد. یافته‌های تجربی بانک جهانی در برزیل نشان می‌دهد که ورود زودهنگام به نیروی کار، تجربیات طول عمر بچه‌ها را به میزان 13 تا 20 درصد کاهش می‌دهد و احتمال اینکه بعدها آنها فقیر بشوند افزایش می‌دهد. باری فقر بخودی خود توصیف کافی و کاملی از کار کودکان نیست و بدون تردید نمی‌تواند برخی از بدترین اشکال کار بدون قید و شرط کودکان را توصیف کند.

کار کودک و حقوق بشر. برای درک کار کودک لازم است به آن از دیدگاه حقوق بشری نگاه شود زیرا این دیدگاه از بعد تبعیض و حذف نیز به افراد نظر می‌اندازد. آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در مورد مسئله کار کودکان گروه‌های در معرض تبعیض و حذف هستند: دختران، اقلیت‌های قومی و افراد قبایل و غیربومیان و افراد متعلق به طبقات پایین، ناتوان‌ها، نفی بلدشدگان و افرادی که در مناطق دوردست و فاقد دسترسی راحت کار می‌کنند.

اجلاسیه خاص مجمع عمومی سازمان ملل در سال 2002 یک روش اساسی را بر گزید که همانا قرارداد کار کودکان در دستور کار توسعه بود به این معنی که لازم است آرزوی جدیدی در مورد جنبش جهانی علیه کار کودکان شکل گیرد. عبارات سیاسی آن به معنی قرار دادن کار کودک در دستور کار وزارت‌خانه‌های اقتصادی و برنامه‌ریزی است. بعلاوه این جنبش جهانی قصد دارد دولت‌ها را متقاعد کند که در راستای پایان دادن به کار کودکان عمل و فعالیت کنند. حذف کار کودکان باید به مجموعه‌ای از گزینه‌های سیاسی و نه تمرین تکنوکراسی بیانجامد. و واقعیت‌های هر روزه در مورد ناپایداری برای این گونه کوشش‌ها را به چالش می‌گیرند.

کلمات قصار در زمینه کار کودکان

ملاله یوسف‌زی برنده جایزه صلح نوبل: «در هند، کودکان بیگناه و فقیر قربانی کار کودکان می‌شوند»

ملاله یوسف‌زی: «برخی دختران به دلیل وجود کار کودک و قاچاق کودک نمی‌توانند به مدرسه بروند»

کایلاش ساتیارتی برنده جایزه صلح نوبل و فعال مبارزه با کار کودکان: «کار کودکان، فقر، ‌بیکاری، بی‌سوادی، رشد جمعیت و دیگر مشکلات اجتماعی را دائمی می‌سازد»

کایلاش ساتیارتی: «بردگی کودکان جنایت علیه بشریت است. و بشریت مدیون آن است. کارهایی مانده است ولی در عمر خودم شاهد پایان کار کودکان خواهم بود»

ناشناخته: «تغذیه یک کودک در مدرسه کار ساده‌ای است ولی معجزه می‌کند»

گریس ابوت محقق اجتماعی: «کار و فقر کودکان بصورت اجتناب‌ناپذیری با هم ارتباط دارند و اگر شما به استفاده از کار کودکان به عنوان ابزاری برای درمان بیماری اجتماعی فقر ادامه دهید، تا ابد کار کودکان و فقر را خواهید داشت»

برخی شعارها به مناسبت روز جهانی مباره با کار کودکان

• «برای ایجاد یک ملت بهتر، بهره‌کشی از کودکان را متوقف کنید»

• «دست‌های کوچک با قلم بهتر سازگارند»

• «به دختر بچه‌ها مداد بدهید نه وسایل آشپزخانه»

• «کار کودک را متوقف سازید. آینده متکی بر آنها است»

• «هر بچه‌ای باید بچگی کند»

• «نه به کار کودکان و بلی به آموزش آنها»

• «کتاب مهمترین ابزار برای هدیه به کودکان است»

ایران

در ایران آمار دقیقی از تعداد کودکان کار در دست نیست ولی آمارهای غیررسمی و ثبت‌شده تعداد آنها را بیش از ۹۰۰ هزار نفر برآورد می‌کند. از این تعداد نیمی کار ثابت تمام‌وقت و نیم دیگر کار‌های فصلی از قبیل کار در کوره‌پزخانه‌ها و قالی‌بافی‌ها را انجام می‌دهند. حدود ۸۰ درصد کودکان خیابانی، کودک کار هستند که به علت فقر خانواده، مجبور به کار در خیابان می‌شوند. بیشتر آنها در استان تهران، خراسان، خوزستان، لرستان و کرمانشاه بسر می‌برند. ۹۰ درصد این کودکان پدر و مادر دارند، ۸۰ درصد مهاجرند که ۴۲ درصد ایرانی و ۳۸ درصد خارجی بویژه افغانی هستند. ۷۸ درصد کودکان کار پسران ۵ تا ۱۸ ساله و بقیه دختر هستند.

بر اساس «قانون کار ایران»، کار کودکان کمتر از ۱۵ سال و کار نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال در مشاغل سخت و زیان‌بار ممنوع است. ساعات قانونی کار نوجوانان یک ساعت کمتر از کارگران معمولی است و کارفرما حق ندارد کارهای سخت و زیان‌آور را به نوجوانان واگذار کند. چندی پیش دولت ایران برای حذف کار نوجوانان مقررات تازه‌ای وضع کرد و ۲۳ نوع شغل نظیر جوشکاری و کار با وسایل با ارتعاش بالا برای افراد ۱۵ تا ۱۸ ساله ممنوع شد. نوجوان در بدو استخدام باید به وسیله سازمان تامین اجتماعی مورد آزمایش‌های پزشکی قرار گیرد. این آزمایشات حداقل سالی یک بار تجدید شود و اگر با نوع کار تناسب نداشت کارفرما موظف است در حدود امکانات، شغل وی را تغییر دهد. استفاده از کودکان و نوجوانان در حفر قنات، دامداری‌ها، کشتارگاه‌ها، کارگاه‌های قالی‌بافی و زیلوبافی، کوره‌پزخانه‌ها و نانوایی‌ها ممنوع است.

با آنکه سال‌ها از تصویب این قانون در مورد ممنوعیت کار کودکان و نوجوانان گذشته، اما شواهد حاکی است که تأثیر چندانی نداشته و استفاده از آنها در بسیاری مشاغل نظیر نانوایی، آهنگری و قالیبافی مرسوم است. بسیاری از آنها بر اثر فقر خانواده به کار طاقت‌فرسا در کارگاه‌ها و فروشندگی در خیابان‌ها کشیده می‌شود. برخی کودکان در خود خانواده به کار اجباری از قبیل نگهداری از فرزندان کوچک‌تر، گماشته می‌شوند.

کودکان خیابانی

کودکان زیر 18 سال که قسمت عمده وقت خود را بدون سرپرستی و نظارت بزرگ‌سالان به مشاغل رده پایین می‌پردازند و برای ادامه زندگی مجبور به کار در کوچه و خیابان هستند، «کودک خیابانی» نام دارند. کودک خیابانی از اعصار دیرین وجود داشته ولی با توسعه شهرنشینی و نظام سرمایه‌داری رشد قارچ‌گونه آنها افزایش یافته است. «اولیور تویست» اثر نویسنده انگلیسی «چارلز دیکنز» و «گاوروش» شخصیت نوجوان رمان «بینوایان» اثر «ویکتور هوگو» نویسنده فرانسوی نماینده کلاسیک کودکان خیابانی هستند. زندگی آنها تفاوت چندانی با کودکان خیابانی امروز ندارد. آنها برای کسب لقمه‌ای نان به مشاغلی از قبیل فروش بلیط، گل،‌ روزنامه، ‌آدامس،‌ کار در کارخانه، ‌شستشوی اتوموبیل، نگهبانی اتوموبیل، ‌دزدی،‌ گدایی، فروش مواد مخدر و فحشا تن در می‌دهند. کودکان در برخی کشورهای آمریکای جنوبی علاوه بر کار، مستقیماً در معرض خشونت قرار می‌گیرند. مثلاً در برزیل حتی عناصر معینی از سیاست در فعالیت‌ جوخه‌های مرگ کودکان عمل می‌کنند.

جامعه به کودکان خیابانی نگرش مثبت ندارد. آنها اغلب پرخاشگر، ضداجتماعی، ‌قدرناشناس و قانون‌گریز هستند زیرا در محیط آشفته خانوادگی بزرگ شده‌اند. یونیسف کودکان خیابانی را به 4 دسته تقسیم می‌کند:

الف- کودکان با نگرانی بقا و جان‌پناه

ب- کودکان جداشده از خانواده

ج- کودکان فقیر با حفظ رابطه با خانواده

د- کودکان مستقر در مراکز اصلاح و تربیت

فقر خانواده و عدم آموزش مناسب از جمله عوامل مهم افزایش کودکان کار می‌باشند. کار کودکان با افزایش معضلات اجتماعی، اعتیاد، طلاق، مهاجرت روستاییان به شهرها، بیکاری و… نسبت مستقیم دارد که خود حاصل توزیع نابرابر ثروت و شکاف روزافزون طبقاتی است. عوامل تقویت کودکان کار و کودکان خیابانی را می‌توان به 4 دسته اصلی تقسیم کرد:

الف- «عوامل ریشه‌ای اجتماعی» مثل فقر اقتصادی، ناآرامی سیاسی، رشد سریع جمعیت، بیکاری، بلایای طبیعی مثل سیل، زلزله و امثال آن

ب- «عوامل زمینه اجتماعی» مثل توزیع ناعادلانه منابع و خدمات و شرایط نامطلوب کاری

ج- «عوامل مستقیم» مثل خانواده بزرگ و فقیر، طلاق، اعتیاد به الکل، بدرفتاری جسمی و روانی در خانواده، فقدان توجه و عاطفه در خانواده، میزان بالای بیکاری، سطح پایین تحصیلات والدین

د- «عوامل دیگر» شامل کمک کودکان به معیشت خانواده، طرد کودکان توسط خانواده، ترک خانه به خاطر بدرفتاری خانواده

http://www.un.org/en/events/childlabourday/background.shtml

http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/—asia/—ro-bangkok/—ilo-islamabad/documents/publication/wcms_388760.pdf

http://vista.ir/article/339249/ بررسی-پدیده-کودکان-کار-در-ایران

http://www.ensani.ir/storage/Files/20101113145017-18.pdf

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

ویژه دانش آموزان استثنایی: همایش هَزارانِ غریب در کرج برگزار شد

آیین باور- همایش هزاران (بلبلان) غریب در تالار میلاد کرج بر روی صحنه رفت و …

استاندارالبرز با بانوی نقره ای تکواندو جهان دیدار کرد

آیین باور – نماینده عالی دولت در استان البرز در دیدار با مهلا مومن زاده، …

دیدگاهتان را بنویسید