خانه / آخرین نوشته ها / آشنایی با موجودات افسانه ای در باور ایرانی (1): آل /زائو ترسان

آشنایی با موجودات افسانه ای در باور ایرانی (1): آل /زائو ترسان

آیین باور -هر جامعه و فرهنگی ، افسانه ها و باورهایی دارد که نه در یک شب که در طول تاریخ آن قوم و ملت و نه به سبب تفریح و بیکاری، که به نیاز آن زمان و سبک زندگی مردمان و سطح درک و سواد ایشان ساخته و زائیده می شد و بستگی مستقیمی  با نوعی درک ماورائی ایشان از ترس ها و انتظارات و رویا هایشان داشت.

آل یکی از معروف ترین افسانه های ملل جهان است و در هر ملتی به نوعی در باره آن داستان سرائی شده  و با نامی باور شده است . شاید ترس بشر باستان از تنها ماندن و منقرض شدن نسلش در مواجهه با خطرات ناشی از کمبود امکانات و تسهیلات او را به سمتی کشانده که واگویه هایش در قالب آل یا زائو ترسان نمود بیرونی یافته است.

آل به معنی خاندان یا دودمان

آل (افسانه) موجودی خیالی است در باور عوام

آل به معنی سراب

آل (درخت) درختی با ریشه سرخ رنگ

در باور عامه، «آل» موجودی خطرناک است، آل موجودی نامریی به شکل زن لاغر و بلند قد با پستان‌های آویخته توصیف شده. در صورت سرخ رنگ آل بینی ای از جنس گل قرار دارد. آل روبروی زن زائو و نوزاد حاضر می‌شود و اگر فرصت یافت و زائو تنها ماند جگر او را می‌رباید. سپس به سرعت به طرف آب می‌رود و جگر زائو را به آب می‌زند. زائو بلافاصله می‌میرد.

در دیگر باور ها از آنجا که نقش آل‌ها در پیش‌گیری از تولید مثل انسان‌هاست آنها را اهریمنان زایندگی می‌دانند. آل‌ها دارای دو جنس زن و مرد هستند.

آل در باور سنتی مردمان ایران٬ قفقاز، آسیای میانه٬ جنوب روسیه و اروپای شرقی وجود داشته‌است و هنوز نیز برخی به آن باور دارند.

در هرکدام از این مناطق و باورها و فرهنگ ها روش آسیب رسانی آل ها متفاوت است:
برخی باور دارند که آل‌ها جگر یا قلب و یا ریه زن آبستن یا زن تازه زایمان کرده (زائو) را می‌دزدند و سپس به نزدیک‌ترین برکه یا چشمه یا جوی آب می روند و آن را می‌شویند و می‌خورند و به محض اینکه آن را خوردند زن قربانی می‌میرد.

برخی نیز معتقدند که آل‌ها با آسیب رساندن به جنین در شکم مادر سبب سقط جنین می‌شوند.

برخی دیگر باور دارند که آل‌ها نوزادان زیر چهل روز را می‌دزدند و گاهی آن‌ها را با بچه‌های خود عوض می‌کنند. (مانند اِلف‌ها در باورهای ژرمنی).

برخی حتی معتقدند کودک پسر تازه ختنه شده هم در خطر تهدید آل قرار دارد.

آل‌ها در مناطق گوناگون دارای نامهای مختلفی هستند مثلاً در ارمنستان «آلک»، در میان کردها «اُل»، در #افغانستان و #تاجیکستان «هال» یا «خال»، در کشورهای ترک‌زبان آسیای میانه «آلباستی» یا «آلماستی» و در میان مردم کشمیر و بدخشان «هالماستی» نام دارند.
در فرهنگ #بختیاری‌ هم باور به آل‌ با عبارات رایجی مانند «آل برده» و «الهی آل ببردت» به چشم می‌خورد.

آل‌ها به شکل‌های مختلفی توصیف شده‌اند: زنانی با چشمانی آتشین، موهایی ژولیده و نامرتب، دندان‌هایی آهنین و جلو آمده مانند گراز وحشی و پستان‌هایی آویزان.

در ایران #آل‌ به شکل پیرزنی لاغر و استخوانی با بینی گِلی وصورتی سرخ به همراه سبدی حصیری برای قلب یا جگر یا کودک دزدیده شده توصیف می‌شد که می‌تواند تغییر چهره بدهد و به شکل نزدیکان زائو در بیاید.

در آسیای میانه آن‌ها موجوداتی چاق و زشت و پیرزنانی پرمو با پستان‌های آویزان به همراه سبدی پشمی که اعضای بدن قربانی را درون آن قرار می‌دهند توصیف می‌شوند.

در مناطق مرکزی #ایران این باور وجود دارد که آل‌ها چاقویی با تیغه آبی‌رنگ دارند که هیچ وقت تیزی خود را از دست نمی دهد و اگر شبی انسان به آل بربخورد و بر سرش فریاد بزند آل چاقویش را می‌اندازد و فرار می‌کند.

افسانه آل وارد اساطیر دینی اسلامی و مسیحی و یهودی هم شده است. در این باورها، در ابتدا همسری از جنس آتش برای آدم آفریده شد امّا آدم خاکی با این زن که #لیلیث نام داشت و از جنس آتش بود، ناسازگار بود. پس همسری دیگر از جنس خاک برای آدم آفریده شد که حوا نام داشت. و این آغاز و ریشهٔ دشمنی فرزندان لیلیث که آل‌ نام داشتند با فرزندان حوا و بقیه زنان شد.

بسیاری از منابع تاریخی ریشه باور به آل را در شبیخون‌های شبانه و ناگهانی ساکنین وحشی و بدوی منطقه قفقاز و اطراف دریای سیاه به دهکده‌ها و عشایر و کشتار زنان و کودکان می‌دانند.

در گذشته برای دفع خطر آل، از طلسم‌های مختلف مانند افسون، دعا، آیه٬ اشیای فلزی، سیر و پیاز و نمک استفاده می‌شد. که متاسفانه هنوز افرادی شیاد و سودجو از این باورهای خرافی و ناآگاهی مردم سواستفاده می‌کنند و به فروش طلسم و دعای ضدآل می‌پردازند.

 

معرفی موجودات افسانه ای در باور های ایرانی، در ایگاه خبری آیین باور  ادامه دارد

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

اولین جشن هنر بانوان هنرمند،ایران زمین برگزار شد

میتا نماد صلح و دوستی/ هنر اصیل رمزماندگاری و حیات فرهنگی یک کشور است/ مدیر …

رئیس علوم پزشکی البرز: ارتباط دوسویه مردم و دانشگاه کیفیت خدمات را بالا برده و بر اعتماد می افزاید/سامانه 190 را فراموش نکنید

نشست خبری فصلی  رئیس دانشگاه علوم پزشکی البرز و اصحاب رسانه پیش از ظهر امروز …

دیدگاهتان را بنویسید