خانه / آخرین نوشته ها / کهن دژمادی طومار ناخوانده تاریخ

کهن دژمادی طومار ناخوانده تاریخ

گذری بر محوطه باستانی ازبکی

 علیرضا گروسی
کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری

بسیاری از صاحب نظران نحوه زندگی بشر و سکونت او را به دو بخش کوچ نشینی و یکجا نشینی تقسیم کرده اند. مدنیت و فرهنگ شهرنشینی در ایران یک تمدن قدیمی و پرسابقه ای است که در تمام فلات ایران توسعه و گسترش یافته است. آغاز شهرنشینی در ایران را باید از حدود سه هزار سال قبل برشمرد. ولی نقاط باستانی کشف شده در ایران نشان می دهد که قبل از شکل گیری اولین شهرها، سکونت گاه های انسانی شکل گرفته اند. قدیمی ترین سکونت گاه ها براساس شرایط مساعد آب و هوایی شکل یافته اند و دارای هویت باستانی خاص خود می باشند. محوطه باستانی ازبکی در شهرستان نظرآباد استان البرز از قدیمی ترین سکونت گاه های کشف شده انسانی در جهان است. محوطه باستانی ازبکی می تواند به عنوان یک نماد تاریخی- باستانی در استان البرز شناخته شود و همچنین می تواند کارکردهای مفید در سطح شهر و حتی استان از لحاظ هویت بخشی، شناساندن نظرآباد، پتانسیل های گردشگری و… داشته باشد، علاوه بر مباحث فرهنگی، نقش مفیدی در کسب درآمدهای پایدار شهری داشته باشداز سوی دیگر تاریخ هر قوم و ملتی شناسنامه آن قوم و ملت است و بر همین مبنا دانستن و داشتن تاریخ از بایسته های زندگی انسان می باشد و همچنین لازمه داشتن یک نگرش جامع در بحث تاریخ، فرهنگ و هویت شناخت عمیق و دقیق پیشینه تاریخی آن مکان می باشد. بخش هایی از محوطه باستانی ازبکی در سال 1348 شمسی  شناسایی شده و در سال 1352 به شماره 955 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و با ارایه مستندات کارشناسی و پژوهشی زمینه ثبت مجموعه تپه های ازبکی را در فهرست میراث جهانی یونسکو فراهم شده است. . نخستین سلسله حفریات باستان شناسی محوطه ازبکی از 15 آذر تا 19 دی 1377 به مدت 35 روز به سرپرستی پروفسور یوسف مجیدزاده انجام گرفت. فصل دوم تا ششم از کاوشها از سال های 1378 تا 1384 شمسی انجام پذیرفت. براساس کاوش های صورت گرفته، این محوطه دربرگیرنده شش هزار سال بقایای فرهنگی پیش از تاریخ و اوایل دوران تاریخی ایران از نیمه اول هزاره هفتم تا نیمه نخست هزاره اول پیش از میلاد مسیح یعنی دوران مادها است. آثار محوطه ازبکی به شکل یک روستای کوچک پیش از تاریخ به وسعت تقریبی یک هکتار است. شواهد نشان می دهد که 15 تا20 خانوار در این روستا زندگی می کرده اند.

کهن ترین خشت های به دست آمده از محوطه باستانی ازبکی مربوط به هزاره های هفتم و ششم پیش از میلاد می باشند که به صورت دست ساز بوده اند.  شواهد باستان شناسی نشان می دهد که ساکنان این محوطه در پیش از تاریخ به تولید و کاربرد سیمان پی برده بودند.  از دیگر الواح باستانی به دست آمده در این محوطه لوحی می باشد که به عنوان سند همکاری تجاری ازبکی و شوش  شناخته می شود و در کمال تعجب بر نوعی ارتباط تجاری بین شوش باستان در خوزستان و محوطه باستانی در نظرآباد البرز دلالت دارد. محوطه ازبکی دارای 10 تپه می باشد که 6 تپه آن را باستان شناسان شناسایی و حفاری کرده اند. این تپه ها عبارتند از :

  • یان تپه: در 700 متری تپه مرتفع و در جنوب غربی روستای ازبکی قرار دارد. در این تپه کم ارتفاع، بقایای پنج دوره معماری خشتی دوره های فرهنگی هزاره هفتم و ششم پیش از میلاد شناسایی شده است.
  • جیران تپه: این تپه با 2 متر ارتفاع در 250 متری جنوب غربی تپه مرتفع و 300 متری شمال شرقی یان تپه می باشد که در آن استقرار هایی تا قرن هفتم هجری قمری وجود داشته است که به تناوب متروک شده و چندی بعد استقرار جدید صورت گرفته است.
  • دوشان تپه: در 250 متری غرب تپه مرتفع قرار دارد. سه دوره معماری در آن شناسایی شده است که به مهاجران سفال خاکستری تعلق دارد. این تپه به دوران مادها بر می گردد.
  • مارال تپه: در حدود 50 متری دامنه غربی تپه مرتفع بر سر راه دوشان تپه قرار دارد. به نیمه دوم هزاره چهارم قبل از میلاد و یک روستای پیش از تاریخ متعلق به هزاره ششم و اوایل هزاره پنجم قبل از میلاد تعلق دارد.
  • گوموش تپه: درغرب تپه مرتفع و در 220 متری جیران تپه قرار دارد. سفال های این تپه بیشتر از نوع سفال های دوره های اول و دوم در سیلک کاشان، چشمه علی ری و قره تپه شهریار است.
  • تپه مرتفع ازبکی یا دژ مادی: این تپه در مرکز محوطه ازبکی با ارتفاع 26 متر و وسعت 2200 متر مربع و با حصاری عظیم به ضخامت 7 متر قرار دارد. این تپه که به کهن دژ این محوطه باستانی معروف شده است در 8 مهر سال 1352 با شماره 955 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

 

 تصویر ماهواره ای تپه های محوطه باستانی ازبکی

 

شگفتی های تپه ازبکی:

  • کهن ترین خشت های دست ساز بشر : هزاره های هفتم و ششم پیش از میلاد
  • معبد رنگین یان تپه:
  • دست یابی ساکنان پیش از تاریخ محوطه ازبکی به سیمان
  • لوح آغاز عیلامی، سند همکاری تجاری ازبکی و شوش
  • بناهای آریایی های اولیه
  • شهر و دژ مادی ( دارای بخش هایی چون تالار بار عام، تالار شورا، تالار نشیمن خانواده فرمانروا، عبادتگاه، اتاق نگهبانان، برج دیده بانی و سه انبار با دوهزار سنگ فلاخن)
  • دیوارهای دو رنگ مادی
  • نخستین پیکره سنگی در دوره مادها
  • فرهنگ سفال آلویی
  • تدفین های نیمه جمع شده، خوابیده بر پهلوی چپ و راست، حالت چمباخته، تدفین کودکان در خمره، تدفین فقرا و ثروتمندان به همراه ظرف و ظروف مختص آنها،
  • یافته های سفالین: در سه گروه تاریخی، خاکستری و پیش از تاریخ
  • نقوش سفالینه ها: نقوش جانوری،نقوش گیاهی، نقوش هندسی

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

استاندار البرز: پیمانکار همت سرموعد به وعده وفا کند

آیین باور – گزارش میدانی بازدید های مکرر استانداران در ادوار مختلف نشان می دهد …

دیدگاهتان را بنویسید