خانه / آخرین نوشته ها / 🔻تاریخ شفاهی و نوجوان

🔻تاریخ شفاهی و نوجوان

✍دکتر مرتضی نورایی


مبنای تاریخ شفاهی و فهم تاریخی، همانا پرسشگری است. پرسش‌گری در جامعه نیاز به تمرین دارد و این ‏تمرین بایستی از رده‌های سنی مناسب، همچون نوجوانی شروع شود. تا کنون اقدامات بسیاری در خصوص ‏تربیت و آموزش مورخین شفاهی انجام شده، اما تمرکز خاص بر روی رده‌های سنی مختلف برای آموزش ‏به صورت تخصصی و نظری وجود نداشته است.
امروزه با انجام یک سلسله اقدامات اولیه و بر اساس ‏چارچوب‌های نظری مورد نظر می‌توان گام‌های اولیه را در جهت گشودن راهی برای مشارکت نوجوانان ‏برداشت تا از این راه بتواند به گذشته خود و چشم اندازی که تمایل به شناخت آن دارد، پرداخته و اهداف ‏اجتماعی خود را به‌صورت فنی و تخصصی پیش برد.
هدف از این یادداشت طرح ضرورت و راهکار‌های ‏پرورش و دستیابی به گنجینه پرسش‌های نو و پیش‌بینی نشده از سوی این گروه سنی است که لاجرم ‏می‌تواند پرسش نسل خود باشد؛ پرسشی که پیوسته ضرورت طرح و پاسخ یابی نوبه‌نو دارد. ‏
در راستای آموزش تاریخ شفاهی نوجوانانکه در اصطلاح به آن “پرسش جوان” نیز گفته می‌شود می‌توان ‏در این مرحله دو محور اساسی پیشنهاد کرد:
الف) اولین هدف بر اساس نظریات فنی تخصصی پایه‌ریزی ‏شده است که نوجوان را بر اساس آنها درگیر پدیده تاریخ شفاهی کند. در واقع، پیوسته‌هر نسلی پرسش‌های ‏خود را از گذشته دارد و این گرایش مسلماً بر اساس ذائقه گفتمانی آنها پیش می‌رود. بنابراین اهداف باید بر ‏اساس ضرورت‌هایی که در آینده برای تامین خواست‌ها و درخواست‌هاي این نسل وجود دارد، در نظر ‏گرفته شود. آنچه ما (به عنوان نسل کارگزار) مي نگاريم آدرس گذشته‌هايي هست که به آنها تعلق خاطر ‏داريم از اين جهت در بهترين شرايط، خواننده ما از نسل و جنس ما خواهند بود. اين آدرس‌ها در آينده نقشه ‏راه‌هایی است که لاجرم جغرافیای آن متروکه خواهد ماند. به بیان دیگر متون تولیدی تاریخی، مخاطبین ‏نوجوان کمتر دارد این بدان دلیل نیز می‌تواند باشد که مسئله متون تولید شده مسئله مخاطب جوان یا نسل بعد ‏نيست.‏
دير زماني است که تاریخ مصرف کلیات نگاری در تاریخ سپری شده است. مسلم اينکه جنس و زاويه اي ‏در زمان گذشته، در آينده مورد نظر است که باید از زبان نياز مندان خود يعني نوجوانان امروز، پی‌گیری ‏شود. به این منظور باید بر روی سؤالات مطرح شده از سوی این نسل تمرکز کافی انجام شود. در این راستا ‏بي‌شک مورخ حرفه‌ای به کشف پرسش‌هاي گفتماني آنها نيازمند است. ‏
از سوی دیگر با کمی توجه در عرصه تاریخ متوجه خواهیم شد که درصد افراد علاقمند به تاريخ کلاسيک ‏در حال کاهش است، چراکه افرادی که به سمت کتاب‌های تاریخی می‌روند ضرورت‌های زمان خود را در ‏بین منابع تاریخی پیدا نمی‌کنند. به این دلیل معتقد هستیم در میان نسل نوجوان باید اندیشه تاریخ‌نگری را به ‏شکل پرسش‌گری توسعه داد، موضوعی که در کلاس‌هاي درس رسمي کمتر جاي طرح دارد اما در نهایت ‏این فن باید در بین نسل فردا نوبه‌نو ورود پیدا کند.‏
ب) دومین هدف در پیامد این بحث، اهمیت جنبه اجتماعی سازی تاریخ شفاهی است. یکی ازحلقه‌های ‏مفقود در جامعه امروز ایرانی “گفت‌وگوی بین نسلی و میان نسلی است”. به این معنی که نوجوانان ‏گفت‌وگویی با نسل‌های قبل خود ندارند و این باعث ایجاد نوعی شکاف، افتراق و به تبع اعتراضات ‏اجتماعی در بین آنها می‌شود. بنابراین یکی از سازوکارهای مهم دراین باره تشویق نوجوانان به سمت تمرین ‏مصاحبه‌گری و به تبع پرسشگری از نسل پیش از خود برای کنکاش موضوعات مورد علایق خود است.‏
در پی محوریت این چشم انداز‌ها، به نظر می‌رسد آموزش تاریخ شفاهی و کاربست سازوکار‌های آن به ‏نوجوانان دارای مراتبی از اهمیت است. این آموزش‌ها می‌تواند در هر قالبی طرح و اجرا گردد. باید توجه ‏داشت در شاکله طرح درس به ارائه قالب تحقیقی و موضوعات نپرداخت. چراکه این شکل در واقع نوعی ‏هدایت‌گری ذهن و ذائقه مخاطبین بوده که به نوعی “پرسش‌های دوپینگی” خود نمایی کرده و راه به جایی ‏نخواهد برد. هدف درسی درواقع به دنبال رمز گشایی این است که: “پرسش‌ها کجا پنهان شده است؟”‏
بدین صورت در ابتدا نمی‌توان هیچ فرضی برای پیش بینی سؤالاتی که در ذهن نوجوانان وجود دارد، ‏داشت. اما می‌توان با توجه به شرایط سنی آنها ومسائلی که در نهاد و در زندگی روزمره آنها وجود دارد، ‏حدس‌هایی زد. در عین حال در نهایت نمی‌توان این حدسیات را به صورت فرضیه بیان کرد. چراکه در ‏صورت بیان حدسیات در قالب فرضیه، به دنبال اثبات فرضیات خود رفته‌ایم. در واقع می‌باید خواستار آن ‏بود که تجربه گفت‌وگوی مسئله‌مند را در بین این نسل بوجود آورد. ‏

بیشتر اینکه با دادن ابزار تحلیل علت و معلولی ، روایت کردن و گفت‌وگو کردن منتهی به نتایجی شد که ‏انتظار می‌رود. برای مثال در جهان مجازی همگان بدون شک تحت تأثیر یک خبر قرار می‌گیریم، اینکه این ‏خبر کجا بوده؟ چرا بوده؟ چگونه بوده؟ آیا شواهدی برای آن وجود دارد یا خیر؟ و … بسته پرسشی است ‏که می‌تواند در تمرین‌ها، وسیله عقلانیت نسلی را فراهم سازد. در واقع این نسل با حضور در این فضای ‏گسترده مجازی و رشد همزمان ذهنی، پرسشگری را در ذهن خود و به کمک مؤلفه‌های مصاحبه‌گری تاریخ ‏شفاهی تمرین می‌کند. در واقع انتظار می‌رود با آموزش آنها از این طریق ضمن تقویت قوه تعقل، یکی از ‏شیوه‌های اجتماعی شدن را در بین آنها پرورش داد. در این راستا در واقع روند (‏process‏) و مسیر تاریخ ‏شفاهی منظور است تا نتیجه. ‏
در یک جمع‌بندی می‌توان اهداف مشارکت پرسشگری اجتماعی نوجوان را به شرح ذیل دسته بندی کرده و ‏آنها سرلوحه کارگاه‌های آموزشی قرار داد: ‏
‏1.‏ ‏ توسعه فهم فرهنگی و فرهیختگی برای درک بیشتر دگرگونی‌های اجتماعی، سنت‌ها، نظام علت و ‏معلولی،
‏2.‏ ‏ ایجاد مهارت همدلی با نسل‌ها بر اساس فرضیه اصلی نظریه تاریخ شفاهی در آموزش گفت‌وگو،
‏3.‏ ‏ خلق مهارت‌های عقلانی، فکری، غربالگری و گزینش شواهد صحبح در انتخاب و انتقاد از منابع؛ ‌‏”هر حرفی را نپذیرند”.‏
‏4.‏ ‏ انتخاب صحیح در گزینش و استانداردها به عنوان یکی از راه‌های آموزش، ‏
‏5.‏ ‏ فهم عناصر و ارزشمندی شواهد تاریخی، بویژه مسئله جانبداری و عناصر بحث برانگیز و متناقض، ‏
‏6.‏ ایجاد توانایی در ضبط و ثبت روایت و نظرگاه‌های مختلف. ‏
انجمن تاریخ شفاهی

درباره‌ی فریبا کلاهی

روزنامه نگار و مدیر مسئول پایگاه خبری آیین باور

همچنین ببینید

رئیس کل نظام پزشکی کشور:هزینه واقعی شدن تعرفه را بیمه باید تامین کند

آیین باور – افزایش تعرفه ها نباید از جیب مردم پرداخت شود، در حال حاضرتعرفه …

دلت خوش است؟ نه! دلم خون است!

یادداشت/ به قلم احسان محمدی : در مترو جوانی آمد جلو و بعد از احوالپرسی …

دیدگاهتان را بنویسید